على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

73

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

از خط كوفى مانده بود به كلى منسوخ نموده از خط معقلى و كوفى و جز آن شش خط اختراع نمود بدين تفصيل : ثلث ، توقيع ، محقق ، نسخ ، ريحان و رقاع و براى هر حرفى طرزى خاص قرار داد و پس از وى استادان بمرور ايام دو خط ديگر از روى خطوط وى اختراع نمودند يكى خط تعليق كه از رقاع و توقيع برداشتند و ديگرى نستعليق كه مركب است از نسخ و تعليق . بارى ابن مقله در اوائل حال والى فارس بود و ويرا ابن ثلاث نيز گويند زيرا سه خليفه را كه مقتدر و قاهر و راضى باشند وزارت نمود و سه دفعه ويرا معزول كردند و سه سفر نمود دو سفر به شيراز و يكى بموصل و سه دفعه او را دستگير نموده اموالش را بمصادره بازگرفتند و سه دفعه او را شكنجه كرده حبس نمودند اول بسعايت ابن رائق راضى باللّه دستش را بريده بزندانش انداخت و پس از چندى پشيمان شده درباره‌اش تفقد نمود و مرخصش كرد . در اين وقت قلم را بدست بريده بسته كتابت مىنمود باز ابن رائق سعايت كرده خليفه حكم بقطع زبان و حبس وى نمود و در حبس بود تا در سال 328 هجرى در گورستان بحبس ابد رفت . پس از مرگ سه نوبت جسدش را به خاك سپردند اول در دار الخلافه دوم در خانهء خود او دفعهء سوم در جاى ديگر . ابن مقله در كمالات صورى و معنوى از اشخاص بزرگ بشمار مىآيد و در جوانمردى و بذل و بخشش بىهمتا بوده است . جودت خطش بدرجه‌اى بود كه گويند پس از وفات وى آنچه از خطوطش باقيمانده بود بيك ميليون و ششصد دينار فروش رفت . ابنه ( obne ) ا . پ . يك نوع خارش و بيمارى كه در مقعد بروز مىكند و شخص خواهش مىنمايد تا مرد را به روى خود كشد تا با او آن كند كه با زنان مىكنند . ابنه‌زده ( obne - zade ) ص . پ . رسوا و بدنام و متهم برسوائى . ابنى ( obn ) ا خ . ع . نام موضعى در شام . ابنى ( ebniy ) ص . ع . منسوب به ابن يعنى پسرى . ابنيات ( abni t ) ع . ج ابنية ( abniat ) و ج ج بناء . ابنية ( abniat ) ع . ج بناء و يا ج بنىّ . و كتاب الابنية ا خ . : كتابى در علم صرف و نحو از سيبويه . ابنيه ( abnie ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بناها و عمارتها . ابو ( abv ) م . ع . ابوته اباوة و ابوا ( از باب نصر ) : پدر گرديدم او را . و كار پدران بجاى آوردم با وى . و ما له اب يابوه : نيست ويرا پدرى كه بپروراند او را . ابو ( abv ) ا م . ع . پدرى . ابو ( abu ) ا . ع . اب و پدر . و گاه باشد اين كلمه را بمعنى ذو و صاحب استعمال كنند مانند : ابو الحسن ص . يعنى صاحب حسن و جمال و ابو بنات يعنى صاحب دختران و ابو شوارب يعنى داراى بروت و سبيل . و قولهم لله ابوك كلمه‌ايست كه در مدح و تعجب گويند يعنى براى خداست خوبى پدر تو كه همچو تو پسر شريف و فاضل زاد . و ابو طلاب ص . : عاشق ابو الاجساد و ا . گوگرد . و ابو الاخطل : اسب . و ابو الارواح : جيوه و ابو الاضياف : ميزبان . و ابو البريص : نام پرنده‌اى اندك پيس . و ابو البشر ا خ . : آدم و ابو الحصين : روباه . و ابو الحول : جانوريست افسانه‌اى كه سرش مانند سر زن و بدنش مانند بدن شير و داراى بالهائى باشد شبيه به بال عقاب . و ابو الحيا ا خ . : يكى از القاب خليفهء سوم عثمان رضى اللّه عنه . و ابو الحياة ا . : باران و ابو الحيل : روباه . و ابو السرو : كندر . و ابو الشفا : شكر . و ابو العباب : آب . و ا خ : اولين سورهء از قرآن مجيد . و ابو العلاء : فالوده . و ا خ . نام شاعرى معروف . و ابو العمر . ا . : كركس كه مىگويند هزار سال زندگانى مىكند . و ابو الغيرار : بوتيمار و ابو الغياث : آب . و ابو الفرج ا خ . : نام يكى از مورخين اسلام كه كتاب مختصر الدول از تصنيفات اوست . و ابو الفضل كنيهء عباس . و ابو الفوارس ا خ . : نام يكى از فصحاى مشهور . و ابو القعقاع ا : كلاغ . و ابو الكمال ص . : داراى عافيت و صحت . و ابو الكنجك : هر چيز نو و كم و مطبوع و پسنديده . و خوش‌طبع و شوخ و لطيفه‌گو . و مرد خوش ذات . و مرد مسخره و مقلد . و ابو المنزل ا . : ميزبان . و ابو المختار ا : استر و قاطر . و ابو المراة شوهر زن . و ابو المسافر : پنير . و ابو المليح : چكاوك . و ابو المهنا : شراب و مى . و ابو الوّئاب : كيك و شبگز . و ابو الهيجا ا خ . : لقب حضرت امير المؤمنين عليه السلام . و ابو اليقظان ا . : خروس . و ابو اياس : غسول و هرچه بدان دست شويند مانند خطمى و جز آن . و ابو ايوب : شتر ، و ابو براقس : نام مرغى خال‌دار . و ابو ثقيف : سركه . و ابو جامع : خوان . و ابو جابر : نان . و ابو جعد : گرگ . و ابو جعفر : مگس . و ابو جميل : نوعى از تره . و ابو حارث : شير بيشه . و ابو حبيب : بزغالهء بريان شده . و ابو حذر : بوقلمون . و ابو خالد : سگ و ابو خراش : گربه . و ابو خصب : گوشت . و ابو حلسا : هوا چوبه . و ابو ذيال : گاو نر . و ابو رزين : نوعى از حلوا . و ابو زيد ا خ . : نام شخصى كه در مقامات حريرى ذكر شده و در فن شطرنج بازى ضرب المثل . و ابو سرحان ا . : گرگ . و ابو سريع : چوبى كه جهت گيرائى آتش در آتش‌زنه به كار